Krótka historia Polski...

Tysiąc lat, pięć religii, cztery języki, trzy republiki, dwa narody, jedna wspólnota: historyczna oś czasu Polski ukazuje próby i triumfy narodu, który ceni wolność nade wszystko.

Historia Polski jest długa, złożona i niezwykle zróżnicowana. Rozciąga się na nieco ponad tysiąc lat i przechodzi od zjednoczenia małych lokalnych plemion przez ogromne wielonarodowe królestwo, polityczną nieobecność, aż po najszybciej rozwijającą się gospodarkę Unii Europejskiej. Jej wzór jest rozpoznawalnie europejski: nadejście chrześcijaństwa w połączeniu z kulturowym przywiązaniem do pogańskich rytuałów, sukcesje królów, terytorialne nieporozumienia z sąsiadami, zmieniające się systemy polityczne w stopniowym przejściu od feudalizmu do demokracji. Jak w przypadku innych narodów formujących się od średniowiecza, historia Polski jest przesiąknięta zbrojnymi rycerzami, płonącymi zamkami, wojownikami strzelającymi z łuku, monarchami, chłopstwem, uniwersytetami, artystami, rozwijającymi się miastami, szlakami handlowymi, ekspansją terytorialną, industrializacją i horrorami II wojny światowej. Tym, czego brakuje, są jednak absolutni monarchowie, wojny religijne, konflikty dynastyczne, kolonizacja za morzem, powstania przeciwko narodowemu rządowi, czy te zawirowania i morderstwa, które często decydują o kierunku polityki. Oto spojrzenie na niektóre z najważniejszych kroków, które doprowadziły naród do miejsca, w którym się obecnie znajduje.

Przed X^t wiekiem: Czasy legend i pogańskich mitów

U stóp Zamku Wawelskiego w , możesz zauważyć mały kamienny filar ozdobiony czterema twarzami i okrągłym kapeluszem. To jeden z tych rzadkich śladów kultury przedchrześcijańskiej, który daje nam wgląd w życie wczesnych Słowian; innym jest Biskupin, zrekonstruowana wczesnosłowiańska osada w północno-zachodniej Polsce. Archeolodzy odkryli wiele dowodów na styl życia, jaki musieli prowadzić, od grobów i kości po fundamenty wczesnych miast; ich kultura była bowiem, w zasadzie, kulturą oralną, a dzisiaj musimy odbudować ich świat z fragmentów legend, pieśni i ceremonii.

966: Chrzest Polski

To data powszechnie uznawana za narodziny narodu. Przywódca Polaków, Mieszko I, przyjął chrześcijaństwo, a Królestwo Polskie zaczęło się kształtować. Mieszko I nie mógł sobie wyobrazić, jaką znaczącą rolę chrześcijaństwo odegra w historii jego ludu. W czasach nowożytnych stało się symbolem oporu wobec obcej opresji. W średniowieczu nadawało międzynarodową wiarygodność nowemu królestwu. Wybór Kościoła rzymskiego ostatecznie połączył Polskę z Zachodem, definiując naród jako bastion chrześcijańskiej wiary wobec Wschodu.

1025: Koronacja

Pierwsza koronacja w Katedrze Wawelskiej miała miejsce w 1025 roku, a młode królestwo rozszerzało się, dzieliło i jednoczyło przez następne couple wieków.

1240–1280: Tatarskie strzały

Tatarzy zaatakowali w XIII^t wieku, a ich najazdy zostały uwiecznione w legendzie o krakowskim trębaczu. Ci wojownicy galopowali po Europie Wschodniej na koniach, niszcząc wszystko na swojej drodze. Trębacz w jednej z obronnych wież Krakowa został trafiony w gardło strzałą, gdy wzywał swoich rodaków do ostrzeżenia; jego pamięć jest dziś podtrzymywana przez złamany dźwięk grany co godzinę z kościoła Mariackiego W wieży. Najazdy całkowicie zniszczyły Kraków, ale przygotowały grunt pod wspaniałe architektoniczne dzieła następnego wieku, które zdefiniowały miasto, jakie widzimy dzisiaj.

1364: Kraków, Kazimierz i Kopernik

Kazimierz Wielki wstąpił na tron w 1333 roku, a królewska stolica Polski została przekształcona pod jego patronatem. Główny Rynek w Starym Mieście przyjął proporcje, jakie widzimy dzisiaj (choć nieco bardziej zagracony budynkami i splątanymi ścieżkami). Miasto Kazimierz (teraz dzielnica starego Krakowa) zostało zbudowane. Międzynarodowy handel przyniósł koloryt i życie do miasta. Uniwersytet Jagielloński został założony w 1364 roku, drugi w Europie Środkowej i jeden z najstarszych na świecie. Dziś możesz odwiedzić Collegium Maius, stare budynki uniwersytetu w Starym Mieście Krakowa i stąpać po korytarzach, gdzie uczyli się tacy luminarze jak Kopernik.

1264–1795: Żydowski raj

Jednym z najważniejszych wydarzeń tej epoki było zaproszenie Kazimierza Wielkiego dla Żydów Europy do osiedlenia się w Polsce. Wypędzeni z Anglii, Francji, Niemiec i Hiszpanii od XIII^t wieku, Żydzi znaleźli schronienie w tolerancji gwarantowanej przez polskie prawo; Polska stała się znana jako paradise ludaeorum (żydowski raj). Już w 1264 roku uchwalono ustawę chroniącą prawa Żydów i gwarantującą pełną wolność religijną i kulturową. Do XVIII^t wieku około osiemdziesięciu procent Żydów europejskich mieszkało w Polsce. Kultura i tradycje, które ze sobą przywieźli, odegrały kluczową rolę w kształtowaniu polskiej kultury. To szczególnie widać dziś w żydowskiej dzielnicy Krakowa, Kazimierzu, zamieszkanej przez wiele pięknych synagog, stary cmentarz żydowski, żydowskie restauracje i kilka bardzo interesujących muzeów poświęconych życiu Żydów.

1410: Zwycięstwo pod Grunwaldem

W 1384 roku dziesięcioletnia dziewczynka imieniem Jadwiga została koronowana na Króla Polski (polskie prawo nie przewidywało rządzących królowych), a nowa era się zaczęła. W wieku dwunastu lat poślubiła Jagiełłę (ochrzczonego Władysława Jagiełłę), wielkiego księcia Litwy, jednocząc ich dwie ziemie i tworząc to, co ostatecznie stanie się największym królestwem w Europie. Dwadzieścia lat później król Jagiełło poprowadził polskie armie do walki przeciwko temu, co wtedy było największym zagrożeniem dla Polski, Zakonowi Krzyżackiemu. Armia polska odniosła zwycięstwo pod Grunwaldem w 1410 roku, które jest dziś uważane za jedno z najważniejszych wydarzeń w historii narodowej, rozbijając zagrożenie pruskie i zabezpieczając dostęp Polski do Morza Bałtyckiego. Miasto portowe Gdańsk rozwijało się, a poprzez handel międzynarodowy, naród również.

1500s: Złota Wolność

Dla europejskiej monarchii Polska była dość nietypowa. Król miał tendencję do bycia dość bezsilnym wobec potężnych praw i przywilejów bardzo dużej klasy szlacheckiej, która obejmowała wszystko, od biednej bezrolnej szlachty po książąt dowodzących ogromnymi terytoriami. Ceniona Złota Wolność (Złota Wolność) szlachty zapewniała, że rządzenie wolnościowym królestwem pozostało zarówno demokratyczne, jak i niekontrolowane, aż do momentu, gdy stało się niemożliwe, aby parlament uchwalił jakąkolwiek ustawę bez jednomyślnej zgody wszystkich jego szlacheckich członków.

1569: Unia Lubelska

Siła szlachty została wzmocniona przez Unię Lubelską, podpisaną w 1569 roku, która przekształciła Polskę i Litwę w jedno państwo z wybieranym królem. W teorii obie narodowości były traktowane jako równe prawnie, ale w praktyce szlachta litewska stopniowo została polonizowana, podczas gdy klasy chłopskie nadal mówiły w swoich językach i praktykowały swoje religie, z reguły wschodniego prawosławia. Presja, aby zaakceptować polski jako dominującą kulturę i język, w końcu doprowadziła Ukraińców do buntu w 1648 roku, a po krwawej, wyniszczającej wojnie, Rzeczpospolita utraciła ogromne terytoria wschodnich kresów, dzisiejszej Ukrainy.

1573: Pierwsze wybory

Pierwszym królem wybranym był Francuz Henri de Valois (późniejszy król Henryk III Francji), dość niechętny monarcha, który zaskoczył swój dwór swoją nadmierną obsesją na punkcie wyglądu, swoim zdumieniem wobec toalet, a także ucieczką w środku nocy, zaledwie kilka miesięcy po przybyciu, przebranym za starą kobietę. Jego krótki okres panowania nie był bez owoców; przywiózł przynajmniej dwie innowacje do francuskiego dworu: systemy toalet, które opróżniały się na zewnątrz murów pałacu, i widelce.

1596: Królewskie pożegnanie z Krakowem

Bardziej centralnie położone niż Kraków i bliżej litewskiej stolicy Wilna,  stało się nowym królewskim miastem w 1596 roku. Kolumna Zygmunta III Wazy przed warszawskim pałacem królewskim upamiętnia pierwszego monarchę zamieszkującego to miasto.

1655: Potop

Po ukraińskim powstaniu w 1648 roku, jeden kataklizm gonił drugi. Rok 1655 zapisał się jako niszczycielski najazd, który stał się znany jako Szwedzki Potop, pozostawiając niemal wszystkie wielkie forty, pałace i miasta Polski zrabowane, splądrowane i spalone. Dziś większość zamków w regionie krakowskim wciąż jest w ruinie.

1683: Zwycięstwo pod Wiedniem

Razem z bitwą pod Grunwaldem, to jedna z największych i najbardziej patriotycznie pamiętanych bitew w historii Polski. Dowodzony przez króla Jana III Sobieskiego, polska armia przyszła z pomocą Cesarstwu Habsburgów i pokonała armie osmańskie w oblężeniu Wiednia. Genialny umysł wojskowy polskiego króla był w centrum kampanii, a bitwa była postrzegana jako obrona chrześcijańskiej wiary w Europie.

1772: Rozbiór

Jednak zwycięstwo pod Wiedniem nie wystarczyło, aby odwrócić falę upadającego szczęścia. Polska stopniowo popadała w obce wpływy; siły rosyjskie szybko przejęły kontrolę nad wyborami królewskimi i procedurami parlamentarnymi, a przeciwnicy byli aresztowani i wygnani. W 1772 roku władcy Rosji, Prus i Austrii wkroczyli do Polski i wydzielili dla siebie znaczne regiony graniczne.

1791: Konstytucja

Pierwsza w Europie i druga na świecie konstytucja została podpisana 3 maja 1791 roku, dzień, który obecnie jest co roku uhonorowany banerami, pieśniami i paradami. Konstytucja miała na celu zreformowanie problematycznej struktury władzy, ograniczenie "Złotej Wolności" szlachty oraz poprawę warunków życia chłopów. Rosja i Prusy jednak nie były wcale zadowolone i zemściły się, najeżdżając, uchylając reformy i rabując więcej terytoriów Polski w 1793 roku.

1794: Bohater rewolucyjny

Tadeusz Kościuszko, młody bohater rewolucji amerykańskiej, pewnego dnia wszedł na Główny Rynek w Krakowie i wezwał swój naród do walki przeciwko mocarstwom rozbiorowym. Prowadził wojska, z wieloma uzbrojonymi w kosy z braku lepszej broni, do bitwy w Racławicach, pokonując ogromną i dobrze wyposażoną armię wroga. Morale wzrosło, a powstanie rozprzestrzeniło się na Warszawę i dalej, ale ostatecznie zostało stłumione. Kościuszko jest dziś honorowany przez kurhan na wzgórzu na zachód od Starego Miasta Krakowa. W 1795 roku polski król abdykował, a ostatnia część kraju została podzielona między Rosję, Prusy i Austrię.

1795-1918: Poeci, pianiści i Paryż

Na początku XIX^t wieku wielu elit Polski, w tym szlachty, polityków, pisarzy i muzyków, emigrowało do Europy Zachodniej, szczególnie do Paryża. Walczyli przede wszystkim o zachowanie swojej narodowej kultury i pamięci o swojej wielkiej historii w poezji, sztuce i muzyce. Chopin, najsłynniejszy polski muzyk wszech czasów, oraz Mickiewicz, jeden z najwybitniejszych narodowych poetów, obaj emigranci w Paryżu, należą do tej epoki.

1830 i 1863: Dwa powstania

W listopadzie 1830 roku powstanie przeciwko rosyjskim siłom okupacyjnym w Warszawie przekształciło się w całkowitą wojnę. Powstanie zostało stłumione rok później, a powstańcy spotkali się z surowymi represjami. Polska sprawa zyskała współczucie za granicą, ale w obrębie byłej Rzeczypospolitej język i kultura polska stały się coraz bardziej tłumione. W styczniu 1863 roku rozpoczęto kolejny bunt, ale pomimo podniesienia morale i ducha narodowego, to powstanie także skończyło się niepowodzeniem. Represje były brutalne. Publiczne egzekucje, deportacje na Syberię i surowy program przymusowej rusyfikacji skłoniły wielu do porzucenia nadziei na wolność polityczną i skoncentrowania się na budowaniu ekonomicznej i duchowej siły narodu polskiego, z lub bez oficjalnych granic.

1918-1939: Niepodległość międzywojenna

Pierwsza Wojna Światowa wprowadziła w konflikt mocarstwa okupacyjne Polski i dała podzielonemu narodowi szansę na odzyskanie niepodległości. Choć 11 listopada 1918 roku jest uznawane za Dzień Niepodległości Polski, zjednoczony kraj walczył przez kolejne trzy lata, zanim pokonał armie radzieckie i zabezpieczył wschodnią granicę. Po 125 latach separacji, zarówno w administracji, jak i w języku i kulturze, trzy sekcje Polski zmagały się z ponownym połączeniem, odbudową i wzmocnieniem swojej siły ekonomicznej i militarnej. Do lat 30-tych przyszłość wyglądała obiecująco.

1939-1945: Wróg powraca

W literaturze XIX^t wieku Polska często była przedstawiana jako figura Chrystusa, poświęcona dla dobra świata chrześcijańskiego. Dla wielu ten obraz stał się prawdą we wrześniu 1939 roku. Przestarzała armia szybko została pokonana, Polska została znowu podzielona między wschodnie i zachodnie mocarstwa, a atak, który miał na celu całkowite zniszczenie politycznej, intelektualnej, kulturalnej i duchowej siły kraju, został uruchomiony. Ci z elity intelektualnej zostali aresztowani lub straceni; setki tysięcy wysokiej rangi oficerów zostało zamordowanych przez Sowietów; miliony polskich Żydów, jak również liderzy polityczni, pisarze, kapłani i inni cywile zostali internowani i eksterminowani przez nazistów. Powstania w warszawskim getcie w 1943 roku, a także w całej Warszawie w 1944 roku, zostały brutalnie stłumione, całe dzielnice zostały zlikwidowane, a na końcu długiej walki Czerwona Armia wkroczyła w ruiny, przejmując rolę wyzwoliciela i obrońcy. Kilka skręconych ramion później, a partia komunistyczna była bezpiecznie u władzy, podczas gdy duch narodu – poeci, pisarze, artyści, politycy – znowu przeszedł do podziemia lub za granicę.

1946-1989: Raj robotników

Dziś era komunistyczna jest postrzegana przez wielu z pewną ironią nostalgii. Specjalne komunistyczne wycieczki dają ciekawym zachodnim gościom „prawdziwy” smak dzielnic takich jak Nowa Huta, modelowe miasto zbudowane tuż po wojnie niedaleko Krakowa, ukazujące zarówno dostojne arkady centralnego placu, jak i ponure, często absurdalne aspekty codziennego życia tamtych czasów. Kilka tradycyjnych barów wciąż serwuje tanie gorące posiłki z klasyczną, zrzędliwą obojętnością. Jednak szersze problemy tej ery – polityczny exile, represje kulturowe i religijne, szkody ekonomiczne, propaganda, kłamstwa, aresztowania, zdrady – pozostają wciąż bardzo wrażliwe i wywołują nieprzewidywalnie różne reakcje, od powagi po pogardę, aż po czuły humor.

1981: Początek końca

Słynny ruch Solidarność powstał jako związek zawodowy stoczniowy w 1980 roku i rozwinął się w masowy, pokojowy protest przeciwko komunizmowi, który ostatecznie przerwał kontrolę sowiecką w Europie Wschodniej. Polska rząd zareagował na początkowe strajki robotnicze wprowadzeniem stanu wojennego w grudniu 1981 roku, zakazując Solidarności i zaostrzając kontrole, ale zarówno wewnętrzne, jak i międzynarodowe wsparcie dla ruchu wzrosło, aż władze komunistyczne zostały zmuszone do zmierzenia się z upadkiem swojego imperium. Pierwsze wybory III Rzeczypospolitej odbyły się w 1989 roku, czyniąc Lecha Wałęsę, lidera Solidarności, pierwszym prezydentem.

1989: Powrót do punktu wyjścia?

W momencie, gdy Polska wydobyła się z epoki komunistycznej i na nowo dołączyła do reszty Europy, naród przeszedł tysiąclecie zmian w rozmiarze, kształcie, składzie i sile. Ale cokolwiek z tego spectrum zwycięstw i porażek definiujących naród, jego charakter, jego kulturę i jego ludzi, zakończyło się mniej więcej tam, gdzie się zaczęło – z mniej więcej takimi samymi granicami jak wczesne królestwo, około dziewięćdziesięciu procent etnicznie polskiego, i przeważająco katolickiego. Jednak odciski, jakie pozostawiła ta różnorodna przeszłość, nigdy nie zostaną zatarte. Bogata, wielonarodowa kultura rozwijała się przez wieki, mieszanka religii, przesunięcia granic, które przyniosły akcenty Wschodu w kontakt z Zachodem, oraz tragiczne fale najazdów, które dały początek momentom heroizmu i aktom niezwykłej wiary, pozostawiły trwały ślad w pomnikach, muzyce, sztuce, zwyczajach i kulturze.