Waarom Krakau?

“Dus vertel het me, Josh, waarom Krakau?”

Als ik een aardappel had voor elke keer dat een Krakauer mij bovenstaande vraag stelde, had ik lang geleden een wodkastokerij kunnen openen en met de winst met pensioen kunnen gaan. Voor de casual bezoeker van deze prachtig oude stad moet het een erg vreemde vraag lijken, maar als je ervoor kiest om hier te wonen, willen de lokale bewoners weten waarom.

Mijn eerste ervaring met Krakau was in december 2003, uitgenodigd door een Poolse vriend in Londen om Kerstmis met zijn familie door te brengen. Dit was net voordat Polen bij de EU kwam, met LOT en BA als enige (duurder) vliegopties. Dus kreeg ik de 27-uur durende busreis van Londen naar Krakau te ervaren die destijds de norm was voor Polen die naar en van Groot-Brittannië reisden. Het hoogtepunt van de reis was ongetwijfeld het oversteken van de grens van Duitsland naar Polen rond zonsopgang – slaapgebrek en een stijve nek deden niets om de verwondering van dit vreemde land van besneeuwde dennen en onvertaalbare borden te verminderen, de grensbewakers deden vage herinneringen oproepen aan spionverhalen uit de Koude Oorlog. Gedeeltelijk door de sneeuw, maar meer door de slechte wegen, kwamen we pas om 10 uur die avond in Krakau aan.

Als bezoeker was het een groot voordeel om de gast van een local te zijn, omdat ik de typische toeristische bezienswaardigheden overdag te zien kreeg terwijl de avonden werden doorgebracht bij vrienden of, vaker, in de bars die door Krakauers werden geprefereerd, zoals Pauza, Singer en het te vroeg overleden Jemjola. Het leven in Londen had zijn glans verloren, en gedurende de drie weken die ik hier doorbracht, werd ik steeds meer overtuigd dat ik naar Krakau moest verhuizen.

Twee jaar later, in de lente van 2006, deed ik precies dat. Ik herinnerde me nog de weg Kazimierz en de Oude Stad, maar in tegenstelling tot mijn eerdere bezoek scheen de zon volop, het Marktplein was gevuld met buiten café zitplaatsen en een koud biertje was verplicht. Ik had mezelf een voorlopige tijd van zes maanden gegeven: genoeg, hopelijk, om een goed gevoel voor de plek te krijgen en ook om te bepalen of het de juiste plek voor mij was. Ik ben muzikant, en hoewel het voor velen vreemd lijkt dat ik een van de grootste muzikale steden ter wereld verlaat voor een stad die niet eens de meest significante in Polen is, was mijn mening dat ik het leven als een piepklein plankton in een uitgestrekte oceaan ruilde voor dat van ten minste een visje in een middelgrote meer.

Het feit dat ik verschillende Poolse vrienden in Londen had gemaakt – velen van hen waren teruggekeerd naar Polen zodra het lid werd van de EU – maakte het aanzienlijk gemakkelijker om me te vestigen en te voorkomen dat ik deel uitmaakte van wat ik me kon voorstellen als een “expatghetto”; hoewel het langer zou duren dan verwacht om betaald werk in de muziek te vinden. Voordat mijn voorlopige periode van zes maanden was verstreken, wist ik dat ik hier wilde blijven; binnen een jaar had ik ook vrienden in de expatgemeenschap – geen van hen was de verbitterde gin-nippende union-jack-dragende kolonialen uit mijn overactieve verbeelding – en had ik mijn eerste betaalde optreden gespeeld.

In mijn eerste paar maanden hier, toen ik de Vraag misschien voor de tiende keer in een periode van drie dagen tegenkwam, kwam ik op het idee om te antwoorden met het oeroude antwoord dat ik altijd had willen wonen op een plek waar het bier duur was en de vrouwen gewoon (dit is natuurlijk overduidelijk onwaar aan beide punten). Verbazingwekkend genoeg vonden sommige Polen deze poging tot ironie echt grappig, en het was door deze wat klungelige poging dat ik leerde dat het vaak sombere uiterlijk van veel locals een gevoel voor humor verbergt dat de belachelijke graag omarmt – Monty Python’s Flying Circus is overigens populairder in Polen dan in het land van herkomst.

Serieuze noot, veel van deze zwarte humor komt voort uit de problematische geschiedenis en frequente ervaringen van onderdrukking en erger: veel van wat ik nu weet, kwam nooit voor in de geschiedenis die ik op school in Engeland leerde. En dit wijst misschien op een andere motivatie voor de Vraag, en een die ik liever onwaar had: dat er een onderliggende pessimisme en gevoel van op handen zijnde tragedie in de hoofden van veel Polen is; dat er valse dageraden zijn geweest; dat iets of iemand alles zal ruïneren; kortom, dat het land een rommel is en dat het dat altijd zal zijn, en alleen een dwaze zou ervoor kiezen om hier te wonen.

Dit is nonsens. Hoewel minimale investeringen in infrastructuur in de 20^e eeuw betekent dat er veel te doen is om bij te blijven met landen ten westen van Polen, is het desondanks comfortabel ingepast in het leven van de 21^e eeuw in Europa, met toenemende zelfverzekerdheid in zijn rol en belang als een van de grotere landen in de EU. Zoals het is, kan het huidige Krakau alle globaliseerde goederen bieden die de moderne toerist misschien wil, terwijl het tegelijkertijd zijn unieke karakter als de culturele hoofdstad van Polen behoudt.

Maar voor mij is het antwoord op de Vraag eenvoudig. Krakau heeft alle voordelen van een moderne Europese stad, gekoppeld aan een grootte die niet te groot is en niet te klein. De centrale gebieden zijn gemakkelijk te voet te verkennen, en afgezien van kerken – waarvan er veel zijn – zijn er weinig hoge gebouwen die de skyline verstoren. Ik heb geprobeerd te weerstaan aan het noemen van de enorme aantallen bars en clubs, die variëren van charmant anarchistisch tot stijlvol verfijnd, maar liefhebbers van goed bier moeten opmerken dat allerlei kleine onafhankelijke brouwerijen hun populaire uitdrukking vinden in bars zoals het House of Beer in de Oude Stad en Omerta in Kazimierz.

Wanneer ik niet bijdraag aan de uitbreiding van kleine onafhankelijke brouwerijen, wandel ik graag en fiets ik. De oevers van de rivier de Vistula zijn een favoriete route, of het nu westwaarts is richting de Benedictijnenabdij in Tyniec, of oostwaarts, langs het Luchtvaartmuseum op weg naar Nowa Huta. Nowa Huta is het bekijken waard, niet alleen voor de oefening in socialistisch realistisch stadsplanning van het district zelf – samen met de aangrenzende staalfabriek – maar ook de oude dorpen en parken op de rand ervan, met historische houten kerken en middeleeuwse kloosters. Een andere is Podgórze, ten zuiden van de rivier, en daarbuiten wat prachtige, golvende onontgonnen park waar we een behoorlijke weg lopen om het goed te maken voor de eerdere incarnatie als het concentratiekamp Plaszow.

Ten slotte kan ik hier in Krakau mijn brood verdienen met, en genieten van, mijn muziek – hetzij live spelen met mijn band The Beertones, die regelmatig elke week in het centrum van de stad spelen, of in verschillende andere bands. Ik beheer ook een kleine studio, waarbij ik mezelf en andere muzikanten opneem, evenals een voortdurende samenwerking met een lokale animator die soundtracks voor haar films produceert (sommige daarvan zijn vertoond op animatiefestivals in heel Europa). Waarom Krakau? Ik denk dat je het antwoord nu wel moet hebben!